"Valgarður L. Jónsson: Hjón eru eitt
Birt hefur verið áskorun frá kvennasamtökum til íslenzkra kvenna varðandi framboð konu í embætti forseta íslands á næsta vori. Ég tel mig einn þeirra Íslendinga sem bera mikla jafnréttiskennd í brjósti. Því er ég mjög mótfallinn öllum öfgaáróðri
fyrir auknum rétti einum manni til handa, á kostnað annars. Þar á ég við að skórinn sé troðinn niður af einum til að koma öðrum fram. Vissulega ber að muna að konan var misrétti beitt um langa tíð varðandi mannréttindi, sem karlinum hlotnuðust. Það er sorgarsaga, sem núlifandi eldra fólk kannast vel við. Óréttlætið er ekki lengra undan
en þetta. Konur máttu sætta sig við að hafa hvorki kosningarétt né kjörgengi. Forystumenn í þjóðfélaginu hafa hælt sér af því að bæta launamisréttið. Sannleikurinn
er sá, að þetta misrétti var svo mikil þjóðarskömm, að þetta átti að laga án orða og án þess að hæla sér af. Þetta líkist því að skila stolnum hlut til baka, þó ekki öllum. Húsmóðurstarfið á íslandi hefur aldrei verið metið sem skyldi.
Sannleikur málsins er sá, að hlutverk móðurinnar er það fegursta og stærsta framlag nokkur maður á jörðinni leggur fram. Hvað sjáum við fegurra en sanna móðurást? Hver á stærri hlut í friðarmusteri heimilanna en konan? Það er hún sem ber sáttarorð á milli barnanna í erjum dagsins, reyndar annarra ef með þarf. Hún má í dagsins önn sýna langlundargeð og þolgæði. Allir góðir menn bera kærleikshug til móður sinnar. Allir vita að hún gegnir stóra hlutverkinu að viðhalda mannkyninu. Hún má leggja krafta sína í að ganga með nýjan þjóðfélagsþegn undir belti í 9 mánuði, við breytilegar aðstæður, oft erfiðar. Hugsum til sjómannskonunnar og annarra slíkra sem gegna foreldrahlutverkinu einar, lengri eða skemmri tíma. Jú, ég ber svo sannarlega mikla virðingu og vinarhug til góðra kvenna, sem vinna sitt hlutverk af ást og umhyggju, oftast án þess að gera kröfur til annarra en sjálfra sín, allt of oft á bak við tjöld fálætis, það svo að þær nota ekki sjálfsagðan rétt sem þær eiga hjá samfélaginu. Því skyldu konur vera svo fáar, sem raun ber vitni t.d. á Alþingi? Vegna þess fálætis og hlédrægni sem konunni er í blóð borin, vegna þess að hún hefur
mátt þola skert frelsi um ár og aldir. Það tekur sinn tíma að lagfæra hlutina.
Hefðbundin lífsvenja er lífseig, og enn vantar á að konur fái sömu laun fyrir sömu vinnu og karlar, en allt horfir þetta til betri vegar. Sameinaðir stöndum við, sundraðir föllum við, því á ekki að ala á úlfúð á milli karla og kvenna, það er heimskulegt athæfi. Hjón eiga að standa jafnfætis og styðja hvert annað, farsælt hjónaband er ómetanlegt konu og karli, og þá ekki síður börnunum, reyndar öllu samfélaginu. Það er sá hornsteinn sem farsæld og mannkærleikur byggist á.
Íslendingar eru taldir gestrisnir að eðlisfari, reyndar er flest sveitafólk og fl. alið upp í þeim anda. Það er gömul íslenzk hefð að bóndi standi úti fyrir heimili sínu og taki á móti gesti sem að garði ber, bjóði til stofu, spyrji frétta og taki við erindi gestsins. Konan gegnir sínu hlutverki, sem er engu minna, lagar sig til og gengur í stofu, heilsar gestum og býður veitingar, sem hún ber fram oft af rausn. Þessi forna íslenzka bændamenning ætti að varðveitast með íslenzkri þjóð um ókomin ár. Það er dýrmæt erfð kynslóðanna, sem ber að varðveita.
Því kynni ég því vel að þessi gamla þjóðarhefð yrði varðveitt á heimili æðsta manns
þjóðarinnar, forsetaheimilinu að Bessastöðum. Ég kynni því betur að þar mætti gestum höfðinglegur karl, húsbóndi heimilisins á bæjarhellu, hann byði til stofu, þar gengi fram virðuleg íslenzk kona, sem byði gesti velkomna og veitti þeim góðgerðir, gegndi
sem ætíð sínu göfuga húsmóðurhlutverki. Ég lít þannig á að þarna sé um tvær verur að ræða, sem eru reyndar eitt í sínu starfi og lífi. Mér varð á að fá hjón sem vígsluvotta þegar ég gifti mig. Þegar athöfn skyldi hefjast kemur prestur til mín og segir: Hvar er annar votturinn? Ég benti á hjónin. Hann svaraði: Hjón eru eitt, því varð ég að fara út og fá vígsluvott.
Þetta atvik varð til þess að síðan veit ég að hjón eru eitt. Því kann ég því alltaf bezt að virðuleg hjón taki á móti gestum sínum. Það form er allavega virðulegast á æðsta heimili þjóðarinnar, hvaða gestir sem eiga í hlut. Öðru máli gegndi væri Ísland einræðisríki og hér sæti einn valdamikill þjóðhöfðingi, karl eða kona, sem hefði öll eða flest völd á einni hendi.
Ef hér skipaði kona forsetasætið ein, og væri gift, þá gengi hún fyrst fram mót gestum. Hvar yrði bóndinn? Kannski sem vinnumaður einhvers staðar í verkunum. Því formi kynni ég ekki. Sem fyrr segir: hjón eru eitt og eiga að vera það í hverju starfi, það vantar mikið þegar vantar helminginn. Ég trúi því að forsetahjónin ráði sínum ráðum í félagi, einnig varðandi embættisstörf forsetans. Af því sem fyrir augun ber, getur maður sér til um að fráfarandi forsetahjón búi við farsælt og ástúðlegt hjónaband og þá um leið samstarf. Það sama var að sjá hjá fyrirrennurum
þeirra. Allt hefur þetta tigna fólk verið þjóð sinni til mikils sóma, það vita allir.
Ég held að flestir íslendingar kunni þessu gamla formi vel.
Vissulega ber að vanda valið, þegar Bessastaðir verða byggðir að nýju á næstu fardögum. Þá er gott að hafa frúna einnig og ekki síður í huga, því hún hlýtur heiðurinn að hálfu á móti bónda sínum og embættið einnig. Þetta ættu sem flestir að hafa hugfast, bæði karlar og konur. Við látum okkur ekki detta í hug að gera æðsta býli íslendinga að einsetubæli, það væri niðurlæging á meðan óbreyttir stjórnarhættir ríkja á Íslandi. Í starfið veljum við góð, virðuleg hjón, sem eiga flekklausa fortíð, óflekkað mannorð, gáfur, menntun og glæsileik."
Þessi grein birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 9. febrúar 1980. Mér finnst alltaf dálítið gaman að skoða svona gömul skrif og sjónarmið fólks þegar "langt" er um liðið. Ég velti því líka stundum fyrir mér hvernig skrif okkar í dag verða "dæmd" eftir tuttugu til þrjátíu ár. T.d. mál málanna í dag... trúboð í skólum. Ég verð talin óskaplega púkó að finnast í lagi að kirkjunnar menn séu innan skólakerfisins. Ég er alveg viss um það. En ætla þó að taka það fram að ég er pínu efins um þetta allt saman. Ég er nefnilega ekki hlynnt trúBOÐI í skólum landsins, en finnst í lagi að trúFRÆÐSLA sé þar í gangi. Ég er bara ekki sannfærð um að það sé trúboð í skólum landsins - ég man ekki eftir slíku þegar ég sjálf var í skóla og hef ekki tekið eftir neinum heilaþvotti í Lágafellsskóla á mínum börnum!
Anyways - finnst Vigdís enn flottari eftir að hafa horft á heimildaþáttinn um hana í gær. Hefur alltaf fundist hún vera flott kona og flottur forseti. Og hún sannaði það á Bessastöðum svo um munar að hún er tveggja manna maki, eins og hún sagðist vera í kosningabaráttunni. Hef alla vega ekki heyrt marga tala um að þeir söknuðu þess að það væru tvær manneskjur á Bessastöðum er hún var forseti. Held hún hafi náð að snúa velflestum, ef ekki öllum, að þeirri skoðun að hún væri vel þess verðug að vera þjóðhöfðingi Íslendinga. Ólíkt þeim forseta sem nú situr... ég hef enn ekki náð að sættast við hann :o/ Og held að það verði alltaf margir sem aldrei ná sáttum við hann á Bessastöðum. Þrátt fyrir að vera afskaplega vel gefinn og koma vel fyrir þá er einhver hrokaslikja sem liggur yfir honum sem ég kann illa við!
Later
Birt hefur verið áskorun frá kvennasamtökum til íslenzkra kvenna varðandi framboð konu í embætti forseta íslands á næsta vori. Ég tel mig einn þeirra Íslendinga sem bera mikla jafnréttiskennd í brjósti. Því er ég mjög mótfallinn öllum öfgaáróðri
fyrir auknum rétti einum manni til handa, á kostnað annars. Þar á ég við að skórinn sé troðinn niður af einum til að koma öðrum fram. Vissulega ber að muna að konan var misrétti beitt um langa tíð varðandi mannréttindi, sem karlinum hlotnuðust. Það er sorgarsaga, sem núlifandi eldra fólk kannast vel við. Óréttlætið er ekki lengra undan
en þetta. Konur máttu sætta sig við að hafa hvorki kosningarétt né kjörgengi. Forystumenn í þjóðfélaginu hafa hælt sér af því að bæta launamisréttið. Sannleikurinn
er sá, að þetta misrétti var svo mikil þjóðarskömm, að þetta átti að laga án orða og án þess að hæla sér af. Þetta líkist því að skila stolnum hlut til baka, þó ekki öllum. Húsmóðurstarfið á íslandi hefur aldrei verið metið sem skyldi.
Sannleikur málsins er sá, að hlutverk móðurinnar er það fegursta og stærsta framlag nokkur maður á jörðinni leggur fram. Hvað sjáum við fegurra en sanna móðurást? Hver á stærri hlut í friðarmusteri heimilanna en konan? Það er hún sem ber sáttarorð á milli barnanna í erjum dagsins, reyndar annarra ef með þarf. Hún má í dagsins önn sýna langlundargeð og þolgæði. Allir góðir menn bera kærleikshug til móður sinnar. Allir vita að hún gegnir stóra hlutverkinu að viðhalda mannkyninu. Hún má leggja krafta sína í að ganga með nýjan þjóðfélagsþegn undir belti í 9 mánuði, við breytilegar aðstæður, oft erfiðar. Hugsum til sjómannskonunnar og annarra slíkra sem gegna foreldrahlutverkinu einar, lengri eða skemmri tíma. Jú, ég ber svo sannarlega mikla virðingu og vinarhug til góðra kvenna, sem vinna sitt hlutverk af ást og umhyggju, oftast án þess að gera kröfur til annarra en sjálfra sín, allt of oft á bak við tjöld fálætis, það svo að þær nota ekki sjálfsagðan rétt sem þær eiga hjá samfélaginu. Því skyldu konur vera svo fáar, sem raun ber vitni t.d. á Alþingi? Vegna þess fálætis og hlédrægni sem konunni er í blóð borin, vegna þess að hún hefur
mátt þola skert frelsi um ár og aldir. Það tekur sinn tíma að lagfæra hlutina.
Hefðbundin lífsvenja er lífseig, og enn vantar á að konur fái sömu laun fyrir sömu vinnu og karlar, en allt horfir þetta til betri vegar. Sameinaðir stöndum við, sundraðir föllum við, því á ekki að ala á úlfúð á milli karla og kvenna, það er heimskulegt athæfi. Hjón eiga að standa jafnfætis og styðja hvert annað, farsælt hjónaband er ómetanlegt konu og karli, og þá ekki síður börnunum, reyndar öllu samfélaginu. Það er sá hornsteinn sem farsæld og mannkærleikur byggist á.
Íslendingar eru taldir gestrisnir að eðlisfari, reyndar er flest sveitafólk og fl. alið upp í þeim anda. Það er gömul íslenzk hefð að bóndi standi úti fyrir heimili sínu og taki á móti gesti sem að garði ber, bjóði til stofu, spyrji frétta og taki við erindi gestsins. Konan gegnir sínu hlutverki, sem er engu minna, lagar sig til og gengur í stofu, heilsar gestum og býður veitingar, sem hún ber fram oft af rausn. Þessi forna íslenzka bændamenning ætti að varðveitast með íslenzkri þjóð um ókomin ár. Það er dýrmæt erfð kynslóðanna, sem ber að varðveita.
Því kynni ég því vel að þessi gamla þjóðarhefð yrði varðveitt á heimili æðsta manns
þjóðarinnar, forsetaheimilinu að Bessastöðum. Ég kynni því betur að þar mætti gestum höfðinglegur karl, húsbóndi heimilisins á bæjarhellu, hann byði til stofu, þar gengi fram virðuleg íslenzk kona, sem byði gesti velkomna og veitti þeim góðgerðir, gegndi
sem ætíð sínu göfuga húsmóðurhlutverki. Ég lít þannig á að þarna sé um tvær verur að ræða, sem eru reyndar eitt í sínu starfi og lífi. Mér varð á að fá hjón sem vígsluvotta þegar ég gifti mig. Þegar athöfn skyldi hefjast kemur prestur til mín og segir: Hvar er annar votturinn? Ég benti á hjónin. Hann svaraði: Hjón eru eitt, því varð ég að fara út og fá vígsluvott.
Þetta atvik varð til þess að síðan veit ég að hjón eru eitt. Því kann ég því alltaf bezt að virðuleg hjón taki á móti gestum sínum. Það form er allavega virðulegast á æðsta heimili þjóðarinnar, hvaða gestir sem eiga í hlut. Öðru máli gegndi væri Ísland einræðisríki og hér sæti einn valdamikill þjóðhöfðingi, karl eða kona, sem hefði öll eða flest völd á einni hendi.
Ef hér skipaði kona forsetasætið ein, og væri gift, þá gengi hún fyrst fram mót gestum. Hvar yrði bóndinn? Kannski sem vinnumaður einhvers staðar í verkunum. Því formi kynni ég ekki. Sem fyrr segir: hjón eru eitt og eiga að vera það í hverju starfi, það vantar mikið þegar vantar helminginn. Ég trúi því að forsetahjónin ráði sínum ráðum í félagi, einnig varðandi embættisstörf forsetans. Af því sem fyrir augun ber, getur maður sér til um að fráfarandi forsetahjón búi við farsælt og ástúðlegt hjónaband og þá um leið samstarf. Það sama var að sjá hjá fyrirrennurum
þeirra. Allt hefur þetta tigna fólk verið þjóð sinni til mikils sóma, það vita allir.
Ég held að flestir íslendingar kunni þessu gamla formi vel.
Vissulega ber að vanda valið, þegar Bessastaðir verða byggðir að nýju á næstu fardögum. Þá er gott að hafa frúna einnig og ekki síður í huga, því hún hlýtur heiðurinn að hálfu á móti bónda sínum og embættið einnig. Þetta ættu sem flestir að hafa hugfast, bæði karlar og konur. Við látum okkur ekki detta í hug að gera æðsta býli íslendinga að einsetubæli, það væri niðurlæging á meðan óbreyttir stjórnarhættir ríkja á Íslandi. Í starfið veljum við góð, virðuleg hjón, sem eiga flekklausa fortíð, óflekkað mannorð, gáfur, menntun og glæsileik."
Þessi grein birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 9. febrúar 1980. Mér finnst alltaf dálítið gaman að skoða svona gömul skrif og sjónarmið fólks þegar "langt" er um liðið. Ég velti því líka stundum fyrir mér hvernig skrif okkar í dag verða "dæmd" eftir tuttugu til þrjátíu ár. T.d. mál málanna í dag... trúboð í skólum. Ég verð talin óskaplega púkó að finnast í lagi að kirkjunnar menn séu innan skólakerfisins. Ég er alveg viss um það. En ætla þó að taka það fram að ég er pínu efins um þetta allt saman. Ég er nefnilega ekki hlynnt trúBOÐI í skólum landsins, en finnst í lagi að trúFRÆÐSLA sé þar í gangi. Ég er bara ekki sannfærð um að það sé trúboð í skólum landsins - ég man ekki eftir slíku þegar ég sjálf var í skóla og hef ekki tekið eftir neinum heilaþvotti í Lágafellsskóla á mínum börnum!
Anyways - finnst Vigdís enn flottari eftir að hafa horft á heimildaþáttinn um hana í gær. Hefur alltaf fundist hún vera flott kona og flottur forseti. Og hún sannaði það á Bessastöðum svo um munar að hún er tveggja manna maki, eins og hún sagðist vera í kosningabaráttunni. Hef alla vega ekki heyrt marga tala um að þeir söknuðu þess að það væru tvær manneskjur á Bessastöðum er hún var forseti. Held hún hafi náð að snúa velflestum, ef ekki öllum, að þeirri skoðun að hún væri vel þess verðug að vera þjóðhöfðingi Íslendinga. Ólíkt þeim forseta sem nú situr... ég hef enn ekki náð að sættast við hann :o/ Og held að það verði alltaf margir sem aldrei ná sáttum við hann á Bessastöðum. Þrátt fyrir að vera afskaplega vel gefinn og koma vel fyrir þá er einhver hrokaslikja sem liggur yfir honum sem ég kann illa við!
Later
Ummæli